Trong định hướng của Hội thảo “Sức khỏe tâm thần của phụ nữ và trẻ em trong bối cảnh thế giới số và rủi ro khủng hoảng tâm lý” do Học viện Phụ nữ Việt Nam phối hợp với  sức khỏe tâm thần của phụ nữ được tiếp cận trong nhiều giai đoạn và bối cảnh khác nhau của cuộc sống, từ môi trường nghề nghiệp, kiệt sức tâm lý, chất lượng cuộc sống đến quá trình già hóa và những yếu tố liên quan đến giới.

Các bài viết trong kỷ yếu cho thấy định hướng này được cụ thể hóa bằng nhiều nghiên cứu, với đối tượng và phương pháp tiếp cận khá đa dạng.

Khi vai trò gia đình trở thành một phần của sức khỏe tâm thần

Một nhóm nghiên cứu tập trung vào phụ nữ trong vai trò làm mẹ và chăm sóc gia đình. Nguyễn Thị Nguyệt với nghiên cứu “An sinh xã hội và chính sách hỗ trợ sức khỏe tâm thần cho phụ nữ đô thị sau sinh tại Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số” đặt vấn đề từ góc nhìn chính sách và an sinh xã hội.

Trong khi đó, Nguyễn Thị Kim Ngân, Hoàng Thùy Dương và Nguyễn Lam Hoàng nghiên cứu “Những thách thức trong quá trình làm mẹ ở thời đại số và ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần của mẹ và trẻ”. Cách tiếp cận này cho thấy quá trình làm mẹ trong môi trường hiện đại không chỉ chịu tác động từ những thay đổi trong đời sống gia đình mà còn chịu ảnh hưởng của lượng thông tin lớn, các chuẩn mực nuôi dạy con và áp lực từ môi trường trực tuyến.

Với những phụ nữ trực tiếp chăm sóc trẻ có khó khăn phát triển, áp lực có thể kéo dài và phức tạp hơn. Đoàn Thị Hạnh nghiên cứu “Mối liên hệ giữa tiến bộ chức năng của trẻ bại não và căng thẳng tâm lý của người mẹ”, trong khi Lê Thị Tố Như đề cập tới “Tổn thương kép ở người mẹ nuôi con có rối loạn phát triển thần kinh”. Nguyễn Thị Minh Thúy tiếp cận một khía cạnh khác qua nghiên cứu “Quá tải thông tin trong môi trường số ở các bà mẹ có con rối loạn phổ tự kỷ: Tổng quan tài liệu và định hướng hỗ trợ tâm lý”.

Những nghiên cứu này gợi mở một cách nhìn quan trọng: trong quá trình chăm sóc trẻ, sức khỏe tâm thần của người mẹ cũng cần được xem như một đối tượng cần quan tâm, thay vì chỉ tập trung vào nhu cầu của trẻ.

Đối với những gia đình có hoàn cảnh đặc thù, áp lực tâm lý tiếp tục được thể hiện qua nghiên cứu “Khó khăn tâm lý của mẹ đơn thân trong quá trình nuôi dạy con: Một nghiên cứu định lượng tại Thành phố Hồ Chí Minh” của Lê Văn Khuyến và Nguyễn Thị Thanh Trúc; hay nghiên cứu của Đoàn Chí Thiện về kiệt sức chăm sóc ở người mẹ có con vị thành niên mắc trầm cảm.

Sức khỏe tâm thần trong môi trường nghề nghiệp

Một mạch nghiên cứu khác đặt phụ nữ trong môi trường việc làm và những thay đổi do chuyển đổi số.

Nguyễn Thị Hương và Vương Quốc Luân nghiên cứu “Mối liên hệ giữa yêu cầu công việc, nguồn lực hỗ trợ với mức độ gắn kết và kiệt sức của lao động nữ: Tiếp cận từ môi trường văn phòng số tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Hà Nội”. Nghiên cứu cho thấy sức khỏe tâm thần nghề nghiệp có thể được nhìn từ mối quan hệ giữa yêu cầu công việc và các nguồn lực hỗ trợ.

Với nhóm nữ giáo viên, Trần Thị Mỵ Lương có nghiên cứu “Sức khỏe tâm thần của nữ giáo viên và một số yếu tố liên quan”. Nguyễn Thị Thảo Hiền, Nguyễn Thị Hoàng Yến và Lê Dương Thùy Trang tập trung vào “Các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần nghề nghiệp của giáo viên mầm non trong bối cảnh chuyển đổi số giáo dục”. Bùi Hồng Quân và Đinh Lê Mộng Thùy tiếp tục nghiên cứu “Sức khỏe tâm thần của nữ giáo viên mầm non trong bối cảnh thế giới số và rủi ro khủng hoảng tâm lý”.

Những nghiên cứu này đặt sức khỏe tâm thần trong mối quan hệ trực tiếp với môi trường làm việc, yêu cầu nghề nghiệp và quá trình số hóa.

Các nhóm nghề nghiệp khác cũng được quan tâm. Tác giả Nguyễn Phi Long nghiên cứu “Sức khỏe tâm thần của nữ công chức cấp xã trong bối cảnh chuyển đổi số: Thách thức đối với quản trị công và hàm ý chính sách”. Đỗ Thị Lệ Mỹ và Nguyễn Tài Thọ tìm hiểu sức khỏe tâm thần của nữ cán bộ công an nhân dân cấp cơ sở dưới áp lực số hóa công tác hành chính. Phạm Minh Thu nghiên cứu khả năng dự báo của các nguồn lực tâm lý đến sự an lạc của nữ công nhân tại các khu công nghiệp ở Hà Nội.

Như vậy, từ giáo viên, công chức đến công nhân, nghiên cứu về phụ nữ trong môi trường nghề nghiệp đang mở rộng từ việc nhận diện nguy cơ sang tìm kiếm những nguồn lực tâm lý có khả năng bảo vệ và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Từ giới, môi trường số đến chính sách hỗ trợ

Sức khỏe tâm thần phụ nữ còn được tiếp cận từ góc độ giới và những biến đổi xã hội rộng hơn.

Nhóm tác giả Nguyễn Quang Huy, Phạm Nguyễn Nguyệt Anh và Nguyễn Thị Thùy nghiên cứu “Sức khỏe tâm thần của phụ nữ Việt Nam từ góc độ lịch sử – văn hóa đến thời đại số”, đặt vấn đề về sự thay đổi của áp lực xã hội và năng lực thích ứng tâm lý.

Tác giả Nguyễn Hà Đông nghiên cứu “Ảnh hưởng của gắn kết xã hội qua mạng xã hội đến sức khỏe tinh thần của phụ nữ cao tuổi”, qua đó đưa vấn đề sức khỏe tâm thần phụ nữ tới một giai đoạn khác của vòng đời. Trong khi đó, tác giả Trần Cẩm Vân nghiên cứu “Rủi ro tâm lý – xã hội của lao động nữ làm việc qua nền tảng số và yêu cầu hoàn thiện pháp luật Việt Nam”, mở rộng câu chuyện tới những hình thức việc làm mới.

Một hướng tiếp cận đáng chú ý khác là khả năng tiếp cận dịch vụ. Tác giả Hoàng Thị Hải Yến với nghiên cứu “Chính sách thuế như một công cụ thúc đẩy tiếp cận công bằng các dịch vụ sức khỏe tâm thần cho phụ nữ và trẻ em trong bối cảnh kinh tế số: Kinh nghiệm quốc tế và gợi mở cho Việt Nam” đưa vấn đề từ phạm vi cá nhân sang cấp độ chính sách.

Các nghiên cứu trên, khi đặt cạnh nhau, cho thấy sức khỏe tâm thần của phụ nữ không thể được giải thích bằng một yếu tố đơn lẻ. Người phụ nữ có thể đồng thời là người lao động, người mẹ, người chăm sóc, thành viên gia đình và người sử dụng công nghệ. Mỗi vai trò tạo ra những yêu cầu và áp lực riêng, đồng thời cũng có thể tạo ra những nguồn lực hỗ trợ.

Đây chính là lý do cần một diễn đàn khoa học có cách tiếp cận liên ngành. Hội thảo không chỉ tạo cơ hội để các nhà nghiên cứu công bố kết quả mà còn mở ra khả năng kết nối giữa nghiên cứu, thực hành và chính sách. Đây cũng là định hướng mà Học viện đã xác định trong quá trình chuẩn bị Hội thảo, nhằm nhận diện và đề xuất những giải pháp phù hợp để bảo vệ, hỗ trợ và nâng cao sức khỏe tâm thần cho phụ nữ và trẻ em.

Từ những lát cắt cụ thể của đời sống phụ nữ, các nghiên cứu gửi tới Hội thảo góp thêm cơ sở để nhìn nhận sức khỏe tâm thần như một vấn đề gắn với chất lượng cuộc sống, bình đẳng giới, gia đình, việc làm và chính sách xã hội. Đây cũng là nền tảng để tiếp tục trao đổi về những mô hình hỗ trợ phù hợp với từng nhóm phụ nữ và từng giai đoạn của cuộc sống.

Hội thảo Khoa học Quốc tế “Sức khỏe tâm thần của phụ nữ và trẻ em trong bối cảnh thế giới số và rủi ro khủng hoảng tâm lý” được Học viện Phụ nữ Việt Nam phối hợp cùng Hội Tâm lý trị liệu Việt Nam và Doanh nghiệp xã hội Tâm Nhung tổ chức vào ngày 30.10.2026.

Ban Tổ chức mong nhận được sự tham gia và đồng hành của các nhà khoa học, chuyên gia và nhà nghiên cứu để cùng xây dựng một diễn đàn học thuật chất lượng, góp phần thúc đẩy các nghiên cứu và giải pháp vì sức khỏe tâm thần của phụ nữ và trẻ em trong bối cảnh thế giới số và những biến động toàn cầu hiện nay.

Thông tin liên hệ
PGS.TS. Trần Thị Mỵ Lương – SĐT: 0911 128 579 | Email: LuongTTM@vwa.edu.vn
TS. Đào Lan Hương – SĐT: 0919 614 006 | Email: Huongdl@hvpnvn.edu.vn