Trong danh sách 85 bài viết tham dự Hội thảo, nhiều nghiên cứu tập trung vào trẻ em, thanh thiếu niên, học sinh và sinh viên. Các tác giả không chỉ khảo sát biểu hiện lo âu, trầm cảm hay khó khăn tâm lý mà còn quan tâm tới những yếu tố bảo vệ như gắn kết gia đình, quan hệ bạn bè, lòng biết ơn, kỹ năng giải quyết vấn đề, khả năng tự chủ cảm xúc và bầu không khí học đường.

Đây cũng là nhóm nội dung được Thông cáo báo chí của Hội thảo xác định rõ, với các vấn đề từ rối loạn phát triển, rối loạn cảm xúc – hành vi, nguy cơ tự sát, tự gây tổn thương đến nhận diện, chẩn đoán, điều trị và hỗ trợ trẻ em, thanh thiếu niên.   Những áp lực đến từ môi trường số

Một trong những điểm nổi bật của các nghiên cứu là sự hiện diện ngày càng rõ của môi trường số trong đời sống tâm lý của trẻ em và thanh thiếu niên.

Lê Minh Tuấn và Nguyễn Thị Nhân Ái nghiên cứu mối liên hệ giữa mức độ nghiện TikTok và lo âu học đường ở học sinh trung học phổ thông. Nguyễn Thị Hồng Hạnh nghiên cứu “Sử dụng Internet có vấn đề ở học sinh trung học phổ thông tại Hà Nội: Thực trạng và một số yếu tố liên quan”.

Ở một hướng khác, Phùng Thị Hiên nghiên cứu mối liên hệ giữa thời lượng sử dụng mạng xã hội với cảm nhận cô đơn và thái độ đối với việc ở một mình ở học sinh trung học phổ thông. Phan Thị Nhật Tuyền, Phan Thị Cẩm Giang và Nguyễn Duy Thu Nguyệt tiếp cận vấn đề từ “Hành vi nguy cơ trực tuyến và sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên”.

Những nghiên cứu này cho thấy môi trường số có thể tác động tới sức khỏe tâm thần thông qua nhiều con đường khác nhau. Không chỉ là thời gian sử dụng thiết bị, vấn đề còn nằm ở nội dung tiếp nhận, cách tương tác, mức độ phụ thuộc, cảm giác bị bỏ lại phía sau, quan hệ xã hội và khả năng kiểm soát hành vi.

Với trẻ em, Nguyễn Thị Lan Anh, Nguyễn Thị Bích Thủy, Nguyễn Thị Mai Anh và Nguyễn Thị Yến nghiên cứu sự khác biệt mức độ sử dụng và lệ thuộc game trực tuyến ở trẻ em từ cách tiếp cận tâm lý học nhân văn. Vũ Thị Duyên và các cộng sự lại nghiên cứu ảnh hưởng của bạo lực trực tuyến tới sức khỏe tâm thần của trẻ em có nhu cầu đặc biệt và tình trạng kiệt sức chăm sóc ở người thân.

Các nghiên cứu này đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận trẻ em trong môi trường số cùng với hoàn cảnh gia đình và đặc điểm riêng của từng nhóm trẻ.

Nhà trường và gia đình trong bảo vệ sức khỏe tâm thần

Bên cạnh môi trường số, trường học là không gian xuất hiện trong nhiều nghiên cứu. Võ Phú Toàn nghiên cứu “Vai trò dự báo của bầu không khí học đường đối với sự khỏe mạnh toàn diện và mức độ đau khổ tâm lý của học sinh trung học phổ thông”. Phan Thị Hương Thắm và Võ Phú Toàn tìm hiểu chất lượng mối quan hệ bạn bè của học sinh trung học cơ sở theo giới tính và khối lớp.

Những nghiên cứu này cho thấy sức khỏe tâm thần học sinh gắn với cảm nhận của các em về môi trường học tập và những mối quan hệ được hình thành trong trường học.

Gia đình cũng được đặt ở vị trí quan trọng. Trần Thị Cẩm Nhung nghiên cứu ảnh hưởng của việc cha mẹ di cư lao động đến sức khỏe tâm thần của trẻ em trong bối cảnh chuyển đổi số. Vũ Thị Duyên, Trần Lê Phương Vy và Văn Kim Trung nghiên cứu “Vai trò của gia đình trong việc bảo vệ sức khỏe tâm thần trẻ em trước tác động của thế giới số”.

Nguyễn Thị Trâm Anh, Lê Thị Ngọc Lan và Nguyễn Gia Bảo nghiên cứu thực trạng gắn kết gia đình và sức khỏe tâm thần của học sinh trung học phổ thông tại Đà Nẵng.

Đặt các nghiên cứu này cạnh nhau cho thấy một điểm chung: bảo vệ sức khỏe tâm thần của trẻ không thể chỉ đặt trên vai nhà trường hay chuyên gia tâm lý. Gia đình, giáo viên, bạn bè và môi trường xã hội đều tham gia vào quá trình hình thành cảm giác an toàn và khả năng thích ứng của trẻ.

Từ nhóm nguy cơ đến những mô hình hỗ trợ

Các bài viết gửi Hội thảo cũng dành sự quan tâm tới những nhóm trẻ có nhu cầu hỗ trợ đặc thù.

Trần Thị Hoa nghiên cứu khả năng phục hồi sức khỏe tâm thần của trẻ mồ côi qua hành vi thích ứng và nguồn lực bảo vệ tại Làng trẻ em SOS Thái Bình. Đào Thị Xuân Kiều và Phan Thị Thu Nguyệt nghiên cứu sức khỏe tâm thần của trẻ vị thành niên sống trong môi trường bạo lực gia đình.

Với trẻ rối loạn phổ tự kỷ, Bàn Thị An thực hiện tổng quan về các phương pháp trị liệu tâm lý dựa trên bằng chứng; Hoàng Đình Minh Châu, Lê Nguyễn Uyên Thư và Lê Huỳnh Việt Trân nghiên cứu can thiệp dựa trên phân tích hành vi. Nguyễn Hồi Loan và Nguyễn Trần Bảo Trinh nghiên cứu ứng dụng công nghệ số trong hỗ trợ phục hồi sau sang chấn tâm lý cho trẻ vị thành niên bị xâm hại tình dục.

Những nghiên cứu này cho thấy nhu cầu hỗ trợ trẻ em rất khác nhau tùy hoàn cảnh, độ tuổi và đặc điểm phát triển. Vì vậy, cùng với nhận diện nguy cơ, cần phát triển những hình thức hỗ trợ phù hợp và có sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường, chuyên gia và cộng đồng.

Một số nghiên cứu tập trung vào khả năng phòng ngừa. Trần Thị Huyền và Nguyễn Tuấn Vĩnh nghiên cứu phát triển lòng biết ơn nhằm hỗ trợ sức khỏe tâm thần cho học sinh trung học cơ sở trong bối cảnh số. Nguyễn Hằng Phương và Lê Thị Hải tìm hiểu mối quan hệ giữa lòng biết ơn và kỹ năng giải quyết vấn đề xã hội của học sinh trung học cơ sở tại Đà Nẵng. Nguyễn Thu Hà nghiên cứu hiệu quả chương trình nâng cao kỹ năng tự chủ cảm xúc ở học sinh trung học phổ thông.

Trong khi đó, Trần Hằng Ly và các cộng sự đề xuất “Mô hình CIPO ba cấp độ hỗ trợ sức khỏe tâm thần học sinh: Đề xuất từ Nghệ An”, cho thấy xu hướng tiếp cận sức khỏe tâm thần theo nhiều tầng hỗ trợ.

Nhìn từ tổng thể, nhóm nghiên cứu về trẻ em và thanh thiếu niên đã mở rộng vấn đề từ “có hay không có khó khăn tâm lý” sang câu hỏi về môi trường sống, các mối quan hệ, năng lực cá nhân và hệ thống hỗ trợ.

Đây là một trong những lý do Hội thảo có ý nghĩa đối với nghiên cứu và thực hành. Thông cáo báo chí xác định môi trường giáo dục, hỗ trợ học sinh, sinh viên và giáo viên trước áp lực tâm lý, đồng thời xây dựng môi trường học đường an toàn, hòa nhập và có khả năng hỗ trợ tâm lý là những nội dung quan trọng được trao đổi.

Từ những nghiên cứu cụ thể, có thể thấy sức khỏe tâm thần trẻ em và thanh thiếu niên cần được nhìn nhận trong một hệ sinh thái rộng hơn. Khi gia đình có sự gắn kết, nhà trường tạo được môi trường an toàn, trẻ có kỹ năng thích ứng và được hỗ trợ đúng lúc, nguy cơ phát triển thành những vấn đề nghiêm trọng có thể được nhận diện và xử lý sớm hơn.

Từ nghiên cứu đến hệ thống hỗ trợ

Một nhóm tham luận khác trong kỷ yếu trực tiếp tập trung vào các mô hình, phương pháp và giải pháp can thiệp. Phạm Thanh Bình và Nguyễn Phương Hiền nghiên cứu mô hình tích hợp can thiệp tâm lý từ xa cho phụ nữ và trẻ em tại phường Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Hoàng Văn Tâm nghiên cứu mô hình lồng ghép hỗ trợ tâm lý và phục hồi chức năng từ xa cho trẻ bại não tại Trung tâm True Happiness Thanh Hóa.

Lê Thị Minh Tâm, Trần Công Bình và Đinh Phương Duy đề xuất huy động mạng lưới “gatekeeper” đa tầng trong can thiệp khủng hoảng tự hại ở trẻ vị thành niên thông qua mô hình giám sát lâm sàng từ xa.

Các hướng nghiên cứu này cho thấy công tác hỗ trợ sức khỏe tâm thần đang được tiếp cận theo hướng đa tầng, trong đó phòng ngừa, phát hiện sớm, can thiệp và phục hồi có thể được kết nối bằng các nguồn lực của gia đình, nhà trường, cộng đồng và công nghệ.

Sự đa dạng của các nghiên cứu vì vậy tạo nên một trong những giá trị đáng chú ý của Hội thảo: đưa những vấn đề tưởng như thuộc các phạm vi khác nhau vào cùng một diễn đàn, từ môi trường số, trường học, gia đình đến can thiệp chuyên môn và chính sách. Qua đó, các kết quả nghiên cứu có thêm cơ hội được đối thoại với thực tiễn, góp phần tìm kiếm những cách tiếp cận phù hợp hơn để bảo vệ sức khỏe tâm thần cho trẻ em và thanh thiếu niên.

Hội thảo Khoa học Quốc tế “Sức khỏe tâm thần của phụ nữ và trẻ em trong bối cảnh thế giới số và rủi ro khủng hoảng tâm lý” được Học viện Phụ nữ Việt Nam phối hợp cùng Hội Tâm lý trị liệu Việt Nam và Doanh nghiệp xã hội Tâm Nhung tổ chức vào ngày 30.10.2026.

Ban Tổ chức mong nhận được sự tham gia và đồng hành của các nhà khoa học, chuyên gia và nhà nghiên cứu để cùng xây dựng một diễn đàn học thuật chất lượng, góp phần thúc đẩy các nghiên cứu và giải pháp vì sức khỏe tâm thần của phụ nữ và trẻ em trong bối cảnh thế giới số và những biến động toàn cầu hiện nay.

Thông tin liên hệ
PGS.TS. Trần Thị Mỵ Lương – SĐT: 0911 128 579 | Email: LuongTTM@vwa.edu.vn
TS. Đào Lan Hương – SĐT: 0919 614 006 | Email: Huongdl@hvpnvn.edu.vn